Nederlandstalige chapter van ACBS
ACT-curssusen:
basis en gevorderd
• Introductie en basiscursus  
• Verdieping en vervolg   
Gratis ACT-materiaal
Hier vind je alvast een voorsmaakje
Previous
Next

Wetenschap

De Wetenschapscommissie

De wetenschapscommissie is in het leven geroepen om de leden van de ACBS BeNe te informeren de (recente) wetenschappelijke inzichten en activiteiten op gebied van de contextuele gedragswetenschappen (CBS). Wij zetten ons in om de leden op de hoogte te houden van de laatste ontwikkelingen van RFT en ACT. Door het vergroten van de kennis hopen we de toepassing van deze benaderingen te stimuleren.

Dit doen we onder andere door bijdragen te leveren over (actueel) onderzoek en literatuur in de nieuwsbrief en informatie over literatuur (bronnen) te vermelden op de website.

Ook willen we in de toekomst informatie verschaffen over wat er speelt op het gebied van wetenschappelijk onderzoek, zowel internationaal als in België en Nederland.

We willen aanspreekpunt zijn voor onze leden die specifieke informatie of contacten zoeken op wetenschappelijk vlak.

De wetenschapscommissie wil een bijdrage leveren bij wetenschappelijke omkadering van de studiedagen en congressen die door de ACBS BeNe worden georganiseerd.

Onze ambitie is contacten te leggen met de verschillende onderzoeksgroepen (universiteit en hogescholen) om de vergaarde kennis dichter bij onze leden te krijgen. Input vanuit de leden kunnen wellicht ook ter inspiratie dienen voor de onderzoekers.

We willen de brug tussen wetenschap, praktijk en beleid versterken.

Commissieleden

  • Dr. Roy Thewissen (voorzitter)
  • Dr. Michaela Schok
  • Drs. Richard van Romunde

Wetenschappelijk Fundament

De wetenschappelijke onderbouwing van ACT, en aanverwante derde generatie gedragstherapieën, rust op een wetenschapsfilosofisch fundament. Een wetenschapsfilosofie werpt een kritische blik op de vooronderstellingen en methodiek van een wetenschapsbeoefening. Het geeft een beschrijving van het wereld- en mensbeeld en vertelt je aan welke criteria je moet voldoen om iets als “waar” te beschouwen. Eveneens beschrijft het hoe je de wetenschappelijke methode dient toe te passen. 

In onderstaande tekst wordt een korte introductie gegeven van het wetenschappelijke fundament van ACT. Wanneer men zich hier verder in wil verdiepen kan er op de links geklikt worden die verwijzen naar relevante en uitgebreidere artikelen omtrent het onderwerp.

Contextualisme

Contextualisme is een wetenschapsfilosofie die de werkelijkheid beschouwt als een doorlopende actie-in-context. De actie en de context worden als onlosmakelijk van elkaar gezien. Volgens deze filosofie kan iets als waarheid worden aangenomen als het succesvol werkt voor een bepaald doel. In deze zin is het een pragmatische kijk op de werkelijkheid.

Wil je meer weten over het contextualisme dan raden we je aan hier verder te lezen:

  • Hayes, S. C., Hayes, L. J., & Reese, H. W. (1988). Finding the philosophical core: A review of Stephen C. Pepper’s World Hypotheses: A Study in Evidence. Journal of the experimental analysis of behavior50(1), 97.
  • Barnes-Holmes, D. (2000). Behavioral pragmatism: No place for reality and truth. The Behavior Analyst23(2), 191-202.
Functioneel Contextualisme Het contextualisme is een brede filosofie waar veel stromingen onder geplaatst kunnen worden. Daarmee is contextualisme niet specifiek bedoeld om gedrag mee te onderzoeken. Om deze rede is het Functioneel Contextualisme in het leven geroepen. Deze stroming valt onder het contextualisme en richt zich specifiek op gedrag in context. Het Functioneel contextualisme wordt mede gekenmerkt door zijn doel, namelijk: het voorspellen en beïnvloeden van gedrag-in-context, met nauwkeurigheid, scope en diepte. Wil je meer weten over het functioneel contextualisme dan raden we je aan hier verder te lezen:
  • Biglan, A., & Hayes, S. C. (1996). Should the behavioral sciences become more pragmatic? The case for functional contextualism in research on human behavior. Applied and Preventive Psychology, 5(1), 47-57.
  • Hayes, S.C. & Brownstein, A.J. (1986). Mentalism, behavior-behavior relations, and a behavior-analytic view of the purposes of science. The behavior analyst, 9 (2), 175-190.

Relational Frame Theory (RFT)

ACT & RFT
Op basis van Met RFT en de HDML kan men een nauwkeurige analyse maken van het gedrag van de cliënt in zijn of haar context. Dit wordt ook wel een verbale functie analyse (VFA) genoemd. Een dergelijke analyse kan de therapeut inzicht verschaffen in welke technieken en interventies hij of zij kan inzetten voor de desbetreffende cliënt. Dit maakt een therapie op basis van een VFA zeer persoonsgericht. Technieken en interventies uit de ACT lenen zich goed in combinatie met een VFA. Naast ACT zijn interventies uit er vele andere therapievormeneën (e.g.Functioneel Analytische Psychotherapie – FAP, Dialectische gedragstherapie – DGT, etc.) mogelijksdie hiervoor geschikt in het veranderen van het gedrag van de client. zijn, zoals de Functioneel Analytische Psychotherapie (FAP) en de Dialectische gedragstherapie (DGT).

Wil je meer weten over de theoretische en experimentele achtergrond van RFT en het HDML model en de klinische toepassing van de VFA in combinatie met ACT dan raden we je aan hier verder te lezen:

  • De Mey, H. R. A. (2001). Verklaringen in de psychologie: Cognitie-gecentreerd versus contingentie-georiënteerd. Nederlands Tijdschrift voor de Psychologie, 56, 208-221.
  • Barnes-Holmes, D., Barnes-Holmes, Y., & McEnteggart, C. (in press). Updating RFT (more field than frame) and its implications for process-based therapy. The Psychological Record. Click Here.
  • Barnes-Holmes, Y., Barnes-Holmes, D., & McEnteggart, C. (2018). Narrative: Its importance in modern behavior analysis and therapy. Perspectives on Behavioral Science (Special Issue on Narrative), 41(2), 509-516. Click Here.
  • Barnes-Holmes, Y., Boorman, J., Oliver, J. E., Thompson, M., McEnteggart, C., & Coulter, C. (2018). Using conceptual developments in RFT to direct case formulation and clinical intervention: Two case summaries. Journal of Contextual Behavioral Science (Special Section on “Conceptual Developments in Relational Frame Theory: Research and Practice”), 7, 89-96.

Literatuurbronnen

Onderzoek ACT

Waarom is de wetenschap zo belangrijk voor de klinische praktijk?

De klinische behandelpraktijk is erop gericht om mensen met psychologische problemen te helpen door middel van een bepaalde interventie. Het nadeel van deze klinische praktijk is echter, dat we nooit weten of een andere behandeling op dat moment mogelijk effectiever was geweest bij deze patiënt. Of dat bij het niet behandelen een zelfde herstel was opgetreden. De behandelpraktijk levert dus geen betrouwbare informatie op wat nu eigenlijk werkt.

Er is gecontroleerd onderzoek nodig, om de effectiviteit van interventies te kunnen bepalen; door een interventiegroep te vergelijken met een controlegroep. Middels wetenschappelijk onderzoek, kan er kennis worden opgedaan over welke interventies het meest effectief zijn bij een bepaalde problematiek. Vervolgonderzoek kan meer inzicht geven waarom een bepaalde interventie werkt, en wat de effectieve ingrediënten zijn. Behandelaren hebben dus kennis nodig over werkzame methodieken en technieken uit de wetenschap, om effectief te kunnen behandelen in de klinische praktijk.

Waarom is onderzoek bij ACT zo belangrijk?

ACT is een relatief jonge therapievorm, die vanuit fundamenteel onderzoek is ontstaan. Die sterke koppeling met de wetenschap is blijven bestaan; er wordt continue onderzoek gedaan naar ACT, de effectiviteit en de houdbaarheid van het model. Dit onderzoek brengt nieuwe inzichten met zich mee, bijvoorbeeld over de toepasbaarheid van ACT bij verschillende problematieken. Ook geeft het meer inzicht in het onderliggende model, en zien we bijvoorbeeld dat het component “Het Zelf als Context” door onderzoek juist een bredere invulling heeft gekregen in de psychologische praktijk (nu meer vanuit perspective taking dan vanuit het transcendente zelf). Steven Hayes, een van de founders van ACT, benadrukt zelf hoe belangrijk het is voor ACT om te blijven evalueren aan de hand van de onderzoeksresultaten en niet vast te houden aan ideeën en concepten die niet worden geschraagd door onderzoek. Flexibiliteit zit dus in het fundament van deze therapievorm!

ACT en Wetenschappelijk Onderzoek: Stand van zaken.

Sinds het verschijnen van het basisboek over ACT (Hayes, Strosahl & Wilson; 1999), is er veel onderzoek gedaan naar ACT. Op het moment van schrijven, zijn er alweer ruim 80 Randomized Controlled Trials gedaan; gedegen onderzoeken waarbij de effectiviteit van een behandeling op een gecontroleerde manier kan worden onderzocht. Hieruit blijkt dat ACT bruikbaar is voor een veelheid aan problematieken (o.a. depressie, stress / burn-out, angst, ocd, verslaving, roken, chronische pijn, eetproblematiek, psychose), en dit onderstreept ACT als een transdiagnostische therapievorm.

Vanwege de goede onderzoeksresultaten, is ACT sinds juli 2010 opgenomen in het Amerikaanse National Registry of Evidence Based Programs and Practices (NREPP). Tevens is het door de American Psychological Association (APA) erkend als research-supported psychological treatment voor Chronische Pijn, Depressie, Gemengde Angst, OCD en Psychose. ACT heeft dus reeds een behoorlijke stevige positie ingenomen in de USA.

Op dit moment is ACT nog niet opgenomen in de multidisciplinaire richtlijnen van het Nederlandse Trimbos-instituut. Echter de NVGzP en de VGCt hebben samen een aanbevelingsbrief geschreven naar het College voor Zorgverzekeringen, waarbij ze pleiten voor het opnemen van ACT bij pijnstoornissen in de lijst van te vergoeden behandelingen. Een mooie ontwikkeling!

Lees ook de meta-analyse over de effectiviteit van ACT door Jacqueline A-Tjak

Onderzoek RFT

Onderzoek naar RFT en klinische gedragsanalyse

ACT is grotendeels gebaseerd op goed onderzochte principes uit fundamenteel gedragsonderzoek. Binnen dit onderzoek wordt vooral aandacht besteed aan de impact van talige processen op het functioneren van mensen. Hiervoor wordt een beroep gedaan op Relational Frame Theory (RFT). RFT leent zich er namelijk goed toe om de menselijke cognitie en taal (als gedrag) te begrijpen.

RFT is op te vatten als een gedragsanalytische benadering van deze taalprocessen en het kan wat tijd kosten om vertrouwd te raken met de verschillende aspecten van de theorie. De implicaties van op RFT gebaseerd onderzoek zijn echter zeer relevant voor het toepassen van ACT-interventies. Het experimentele werk gebaseerd op RFT richt zich niet alleen op de basisprocessen van taal- en cognitie benaderd als gedrag, en op de contexten en condities die nodig zijn om dit gedrag te leren en uit te voeren (Bijv. gedurende de hele menselijke ontwikkeling). Daarnaast geeft RFT inzicht in de de wijzen waarop deze processen toegepast kunnen worden in ACT en zelfs in andere vormen van psychotherapie. Een behandelaar zou met kennis van RFT kunnen zien wat de basisgedragspatronen zijn die onder ACT concepten liggen, zoals bijvoorbeeld acceptatie en cognitieve defusie. Daarmee zou RFT een behandelaar kunnen helpen om de klinische interventies die men wil toepassen nog scherper kunnen maken.

M.a.w., men kan als behandelaar door kennis van RFT de klinische interventies die men wil toepassen nog meer verscherpen (en zodoende verbeteren). Onderzoek naar RFT kan u helpen de precisie en effectiviteit van uw ACT-interventies te vergroten, omdat je een beter inzicht krijgt in het (intern en extern) gedrag van je clienten binnen hun huidige en historische context (i.e. gedrag-in-context ). Klinische gedragsanalyse, de basis van ACT, is gericht op de functionele en contextuele analyse van taal en cognitieve processen, met als doel om gedrag-in-context te voorspellen en te beïnvloeden.

In een notendop, ACT is dus in wezen een contextuele gedragstherapie waarbij de functies van gedrag in hun context worden geanalayseerd. RFT is op dit moment ons beste handvat om complex menselijk gedrag te begrijpen, te zien hoe het zijn functies verwerft en hoe deze veranderd kunnen worden.

Roy Thewissen, Joris Corthouts, Lieve Bruyninx & Yvonne Barnes-Holmes

Voor meer info en wetenschappelijke literatuur over RFT: klik hier